赋
天行健賦(以天德以陽故能行健為韻)
本文永久链接:https://shishuguan.com/works/work-72a8900f8c60cc0ca8d1a08493df4f0e
原文
大哉乾元,神不可測。其內也剛,其外也直。直所以保合太和,剛所以運行不息,故王者奉之而垂化,君子體之而進德者也。
原夫天者乾之形,乾者天之名。用九以則,得一而清。名也者純陽之經,形也者大無之精。語其動兮孰知其動?語其行兮孰見其行?得不詳所由稽,所以曆土圭以窮妙,因渾儀而探理。左出右沒,不行則何以變三辰之度;上騰下降,不動則何以為萬物之始?履柔兮居常,配坤兮秉陽。笠也誰覆?弓也誰張?四德雖具,未足以擬議;十翼雖廣,未足以披攘。微乎哉得於幽者道,盛乎哉得於道者王。綿綿若存,戶樞不蠹。較之則火井易減,當之則金柅難固。持剛靡失,既兼柔克之資;用壯罔虧,亦取易知之故。是以為君為首,為金為冰。杳冥兮不慮乎盈縮,寂寥兮何有於騫崩?諭彼成形,是顯飛龍之象;旌其致遠,因推良馬之能。
且夫天也者陽,乾也者健。窺之於裏,則其象曆曆;瞻之於表,則其容慁慁。不言非涉於可名,不拔方知乎善建。大道非物,豈容媧後之功?小說惑人,豈容秦宓之論?皇家恩流品物,禮達上元。垂文明畫一之令,秉神武不殺之權。推之蕩蕩,守之虔虔。信所謂神道設教,剛健而法天者歟!
NewPP limit report
Parsed by mw‐web.eqiad.main‐6bb5fc58fb‐shhkm
Cached time: 20260825081809
Cache expiry: 2592000
Cache expiry source: Template:PD‐old (currentyear)
Reduced expiry: false
Complications: [prevent‐selective‐update, show‐toc]
CPU time usage: 0.194 seconds
Real time usage: 0.274 seconds
Preprocessor visited node count: 437/1000000
Revision size: 2042/2097152 bytes
Post‐expand include size: 32729/2097152 bytes
Template argument size: 589/2097152 bytes
Highest expansion depth: 10/100
Expensive parser function count: 0/500
Unstrip recursion depth: 0/20
Unstrip post‐expand size: 3930/5000000 bytes
Lua time usage: 0.065/10.000 seconds
Lua memory usage: 869002/52428800 bytes
Number of Wikibase entities loaded: 1/500
Transclusion expansion time report (%,ms,calls,template)
100.00% 214.221 1 -total
28.87% 61.844 1 Template:Collection_header
26.30% 56.349 1 Template:唐朝作品
25.38% 54.367 1 Template:PD-old
24.34% 52.136 1 Template:License
23.24% 49.790 1 Template:Plain_sister
9.44% 20.217 1 周禮正義序
7.43% 15.925 1 Template:參
6.71% 14.384 1 地賦
3.33% 7.124 1 Template:!
Render ID 817c43cf-a05d-11f1-a3d6-d1b1ce9d4ff4
Saved in parser cache with key zhwikisource:pcache:144727:|#|:idhash:canonical!zh and timestamp 20260825081809 and revision id 8735383. Rendering was triggered because: page_view
白话译文
伟大啊,乾元,神妙不可测度。它的内质刚健,它的外表正直。正直所以能保持太和之气,刚健所以能运行不息,因此君王奉行它来垂布教化,君子体察它来增进德行。
推究起来,天是乾的形体,乾是天之名。用九作为法则,得一而清。名,是纯阳的常道;形,是太虚的精粹。说它的动啊,谁知道它怎么动?说它的行啊,谁看见它怎么行?怎能不详加考察其缘由,因此用土圭测度以穷究其妙,依靠浑仪来探求其理。左出右没,不行的话凭什么变易日月星三辰的度数;上腾下降,不动的话凭什么成为万物的开端?履行柔顺啊持守恒常,配合坤啊秉持阳。斗笠是谁覆盖?弓是谁张开?四德虽然具备,还不足以比拟议论;十翼虽然广博,还不足以披陈排除。微妙啊,从幽深处得道;盛大啊,得道的人称王。绵延不绝若存若亡,门轴不被虫蛀。比较起来,火井容易减弱;抵挡起来,金柅难以牢固。持守刚健而不失,既兼有柔克的资质;运用强壮而不亏,也取其易于知晓的缘故。因此做君王做首领,为金为冰。幽暗啊,不忧虑盈亏;寂寥啊,哪有倾覆崩塌?说明那成形的,是显现飞龙的象征;表彰那致远的,因此推举良马的能力。
况且天就是阳,乾就是健。从里面窥看,它的形象清晰可辨;从外面瞻望,它的容貌浑然无别。不说话并非不可称名,不拔除才知善于建树。大道不是具体之物,哪容得下女娲补天的功绩?小说迷惑人,哪容得下秦宓的议论?皇家的恩泽流布万物,礼仪上达于天。垂示文明画一的法令,秉持神武不杀的权柄。推行它浩浩荡荡,持守它虔敬虔诚。确实就是所谓以神道设教、刚健而效法天的人吧!
NewPP limit report
Parsed by mw‐web.eqiad.main‐6bb5fc58fb‐shhkm
Cached time: 20260825081809
Cache expiry: 2592000
Cache expiry source: Template:PD‐old (currentyear)
Reduced expiry: false
Complications: [prevent‐selective‐update, show‐toc]
CPU time usage: 0.194 seconds
Real time usage: 0.274 seconds
Preprocessor visited node count: 437/1000000
Revision size: 2042/2097152 bytes
Post‐expand include size: 32729/2097152 bytes
Template argument size: 589/2097152 bytes
Highest expansion depth: 10/100
Expensive parser function count: 0/500
Unstrip recursion depth: 0/20
Unstrip post‐expand size: 3930/5000000 bytes
Lua time usage: 0.065/10.000 seconds
Lua memory usage: 869002/52428800 bytes
Number of Wikibase entities loaded: 1/500
Transclusion expansion time report (%,ms,calls,template)
100.00% 214.221 1 -total
28.87% 61.844 1 Template:Collection_header
26.30% 56.349 1 Template:唐朝作品
25.38% 54.367 1 Template:PD-old
24.34% 52.136 1 Template:License
23.24% 49.790 1 Template:Plain_sister
9.44% 20.217 1 周禮正義序
7.43% 15.925 1 Template:參
6.71% 14.384 1 地賦
3.33% 7.124 1 Template:!
Render ID 817c43cf-a05d-11f1-a3d6-d1b1ce9d4ff4
Saved in parser cache with key zhwikisource:pcache:144727:|#|:idhash:canonical!zh and timestamp 20260825081809 and revision id 8735383. Rendering was triggered because: page_view